Choć miejsce to od lat znajduje się pod ochroną konserwatorską i ma ogromną wartość historyczną, jego stan techniczny budzi coraz większy niepokój. Pytanie o przyszłość zabytku powraca regularnie: czy zespół dworsko-parkowy w Neplach doczeka się wreszcie kompleksowego remontu?
Historia, która zasługuje na pamięć
Neple od dawna zajmują szczególne miejsce w historii regionu. To właśnie tutaj znajdowała się posiadłość związana z rodziną Niemcewiczów. Bywał tu Julian Ursyn Niemcewicz, wybitny pisarz, pamiętnikarz, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej i współtwórca Konstytucji 3 Maja, należał do najważniejszych postaci polskiego życia politycznego i kulturalnego swojej epoki.
W historii majątku zapisał się również car Aleksander I. Według przekazów odwiedzał on Neple podczas swoich podróży po ziemiach Królestwa Polskiego. Pamiątką po tych wydarzeniach są obiekty wchodzące w skład zespołu dworsko-parkowego, w tym charakterystyczny "Biwak" oraz zabytkowa kaplica i altana. Istnieje legenda, że syn Mierzejewskich Juliusz August był potomkiem władcy, który odwiedzał Neple zakochany w żonie gospodarza.
Dziś jednak zamiast turystów przyciąganych bogatą historią, uwagę zwracają przede wszystkim problemy związane z utrzymaniem zabytkowego kompleksu.
- W kaplicy w części podziemnej nadal znajdują się szczątki ludzkie... porozrzucane. Turyści, goście, którzy tu przyjeżdżają, a bardzo wiele osób tu zagląda i dowiaduje się, jak cenne jest to miejsce od nas, są w szoku, że to tak źle wygląda. I że tak mało się mówi o tym zabytku. Opowiadam im całą historię, w kaplicy mogą zobaczyć jedną z kopii obrazu papieża Juliusza II pędzla Rafaela Santi. Oryginał został skradziony, potem kopia też padła łupem włamywacza - opowiada Mirosław Grabowski znany jako Jurgen, reprezentujący fundację Stare Zaburze.
Fundacja prowadzi warsztaty rzeźbiarskie i zajmuje część parku z częścią dawnego peerelowskiego ośrodka wypoczynkowego. Ma w planach odbudowę pałacu, po którym zostały tylko fundamenty.
Potrzeby są ogromne, pieniędzy brakuje
Jak wynika z informacji przekazanych przez gminę Terespol, teren zespołu dworsko-parkowego wymaga bardzo dużych nakładów finansowych. Samorząd podkreśla, że bez pozyskania zewnętrznych źródeł finansowania prowadzenie kompleksowych prac remontowych nie jest możliwe.
Stanowi to poważny problem, ponieważ renowacji wymagają nie tylko główne zabytki, ale również inne obiekty znajdujące się na terenie historycznego parku. Koszty takich prac liczono już w milionach złotych.
Władze gminy wskazują, że w ostatnich latach wielokrotnie podejmowano próby zdobycia środków na ratowanie zabytku. Składano wnioski zarówno do Rządowego Programu Odbudowy Zabytków, finansowanego w ramach programu Polski Ład, jak i do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Trzy wnioski i trzy odmowy
Największe nadzieje wiązano z Rządowym Programem Odbudowy Zabytków. Gmina Terespol złożyła tam trzy odrębne wnioski.
Pierwszy dotyczył remontu obiektów zabytkowych zespołu dworsko-parkowego w Neplach i opiewał na kwotę 3,5 mln zł. Kolejny zakładał pozyskanie 500 tys. zł na podobny cel. Trzeci przewidywał remont zabytkowej kaplicy i również opiewał na 3,5 mln zł.
Żaden z tych projektów nie uzyskał jednak dofinansowania.
Samorząd nie ukrywa rozczarowania takim wynikiem. Podobnie zakończyła się próba pozyskania środków z programu "Ochrona zabytków nieruchomych i ruchomych 2025", realizowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wniosek dotyczący remontu "Biwaka" nie otrzymał wsparcia, a w rankingu znalazł się na odległej pozycji.
Kto obecnie gospodaruje na terenie parku?
Od 1 marca 2021 roku część nieruchomości jest wynajmowana wspomnianej Fundacji Stare Zaburze. Umowa została zawarta do 31 grudnia 2030 roku i obejmuje działki nr 32/1 oraz 33/2 w obrębie Neple. Z umowy wyłączono zabytkową kaplicę oraz zabytkową altanę.
Fundacja prowadzi na terenie ośrodka działalność statutową, w tym przedsięwzięcia związane ze sztuką i rzeźbą, które dla wielu odwiedzających stały się jednym z charakterystycznych elementów tego miejsca.
Zalecenia konserwatora są realizowane
Dodatkowe pytania dotyczą działań podejmowanych po kontroli Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie, Delegatury w Białej Podlaskiej.
Według informacji przekazanych przez samorząd zalecenia pokontrolne są realizowane w miarę możliwości finansowych gminy. Nie oznacza to jednak, że wszystkie problemy uda się rozwiązać szybko.
Władze zapowiadają, że w bieżącym roku ma zostać zlecone przygotowanie projektu remontu zabytkowej altany. Sama realizacja prac przewidziana jest na kolejne lata. To niewielki krok w porównaniu ze skalą potrzeb całego zespołu, ale może być ważnym sygnałem, że samorząd nie rezygnuje z prób ratowania obiektu.
CO POZOSTAŁO Z DAWNEJ POSIADŁOŚCI MIERZEJEWSKICH?
Park dworski – rozległe założenie krajobrazowe z XIX wieku.
Biwak – najbardziej charakterystyczny budynek zespołu, wzniesiony około 1820 r. jako pawilon gościnny dla cara Aleksandra I.
Kaplica dworska (grobowa Mierzejewskich) – wybudowana po śmierci Juliusza Augusta Mierzejewskiego.
Altana – zabytkowy pawilon parkowy, którego remont gmina planuje w kolejnych latach.
Skarbczyk (lamus) – najstarszy zachowany obiekt zespołu, pochodzący z około 1786 r., przebudowany na początku XX wieku.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.